Enrollment No./Seat No.: ## GUJARAT TECHNOLOGICAL UNIVERSITY ## DIPLOMA IN ENGINEERING - SEMESTER - III EXAMINATION - SUMMER 2026 | Subject Code: DI03000081 | Subject Code: DI03000081 | Subject Code: DI03000081 | Date: 12-05-2026 | Date: 12-05-2026 | |------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------| | Subject Name: Electrical Machines - I | Subject Name: Electrical Machines - I | Subject Name: Electrical Machines - I | | | | Time: 02:30 PM TO 05:00 PM | Time: 02:30 PM TO 05:00 PM | Time: 02:30 PM TO 05:00 PM | Total Marks: 70 | Total Marks: 70 | | Instructions: | Instructions: | Instructions: | | | | 1. Attempt all questions. | 1. Attempt all questions. | 1. Attempt all questions. | | | | 2. Make Suitable assumptions wherever necessary. 3. Figures to the right indicate full marks. 4. Use of simple calculators and non-programmable scientific calculators are permitted. 5. English version is authentic. | 2. Make Suitable assumptions wherever necessary. 3. Figures to the right indicate full marks. 4. Use of simple calculators and non-programmable scientific calculators are permitted. 5. English version is authentic. | 2. Make Suitable assumptions wherever necessary. 3. Figures to the right indicate full marks. 4. Use of simple calculators and non-programmable scientific calculators are permitted. 5. English version is authentic. | 2. Make Suitable assumptions wherever necessary. 3. Figures to the right indicate full marks. 4. Use of simple calculators and non-programmable scientific calculators are permitted. 5. English version is authentic. | 2. Make Suitable assumptions wherever necessary. 3. Figures to the right indicate full marks. 4. Use of simple calculators and non-programmable scientific calculators are permitted. 5. English version is authentic. | | | | | | Marks | | Q.1 | (a) | State the constructional parts of a D.C. generator and explain the role of commutator. | 03 | | | | ( અ ) | D.C. જનરેટરના ભાગો લખો અને કGLYPHયુટેટરનું કાયGLYPH સમGLYPHવો | | ૦૩ | | | (b) | Define armature reaction and list two methods to reduce its effects. | | 04 | | | ( બ ) | આમGLYPHચર GLYPHરએGLYPHશનની | "યા#યા આપો અને તેના &ભાવ ઘટાડવાના બે ઉપાયો લખો | ૦૪ | | | (c) | Derive the EMF equation of a D.C. generator and show the meaning of each term | | 07 | | | ( ક ) | D.C. જનરેટરનું EMF સમીકરણ સા�બત કરો અને દરેક | ઘટકનો અથGLYPH સમGLYPHવો | ૦૭ | | | (c) | With a neat sketch, explain open-circuit and load characteristics of a D.C. shunt generator. | | 07 | | | ( ક ) | 0વ1છ આકૃ￵ત સાથે D.C. શ5ટ જનરેટરની ઓપન - સ7કટ અને લોડ - સમGLYPHવો | લા8િણGLYPHતાઓ | ૦૭ | | Q.2 | (a) | Define back EMF and write its formula. | | 03 | | | ( અ ) | બેક EMF ની "યા#યા આપો અને તેનું સૂ; લખો | | ૦૩ | | | (b) | Explain the function and working of a three-point starter with diagram. | | 04 | | | ( બ ) | <ી - પોઇ5ટ 0ટાટGLYPH રનું કાયGLYPH અને >ડાણ આકૃ￵ત સાથે સમGLYPHવો. | | ૦૪ | | | (c) | Explain speed-control methods of a D.C. shunt motor with necessary equations. | | 07 | | | ( ક ) | D.C. શંટ મોટરના 0પીડ - કં ટ @ ોલ પA￵તઓ ( િફCડ તથા આમGLYPHચર કં ટ @ ોલ ) જDરી સમીકરણ સમGLYPHવો. | સાથે | ૦૭ | | | (a) | List the factor affecting speed of DC Motor. | | 03 | | | ( અ ) | DC મોટર ની ગ￵ત ને અસર કરતા પરીબળો લખો | | ૦૩ | | | (b) | A 250 V DC Shunt Motor Takes 20 ampere from supply. if shunt field winding resistance is 250 ohm and armature resistance is 1 ohm then find 1) armature current 2) back E.M.F | | 04 | 2) back E.M.F | | ( બ ) | એક 250 V DC શ5ટ મોટર સFલાયમાંથી 20 એGLYPHપીયર લે છે. > શ5ટ ફીCડ િવG5ડગનો રે િઝ0ટ5સ 250 ઓમ અને આમGLYPHચર રે િઝ0ટ5સ 1 ઓમ હોય , તો શોધો : 1) આમGLYPHચર કરં ટ 2) બૅક ઇએમએફ | ૦૪ | |-----|---------|----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|------| | | (c) | Draw and explain Starting and Running Characteristics of DC Series Motor. | 07 | | | ( ક ) | DC SERIES મોટર ની 0ટાLટગ અને રGનગ લા8િણકતાઓ દોરો અને સમGLYPHવો | ૦૭ | | Q.3 | (a) | Compare core-type and shell-type transformers. | 03 | | | ( અ ) | કોર - ટાઇપ અને શેલ - ટાઇપ ટ@ ા5સફોમGLYPHર વ1ચે તફાવત બતાવો. | ૦૩ | | | (b) | State and explain the working principle of DC Motor. | 04 | | | ( બ ) | DC મોટર નો કાયGLYPHસAાંત જણાવો અને સમGLYPHવો | ૦૪ | | | (c) | Explain Open Circuit test of 1 Phase Transformer in Detail with figure. | 07 | | | ( ક ) | એક ફે ઝ ટ@ ા5સફોમGLYPHરનો ઓપન સ7કટ ટે 0ટ િવગતવાર સમGLYPHવો અને આકૃ￵ત દોરો. | ૦૭ | | | | OR | | | | (a) | Define all-day efficiency of a transformer | 03 | | | ( અ ) | ટ@ ા5સફોમGLYPHરની ઑલ - ડે ઇિફિશય5સીની "યા#યા આપો | ૦૩ | | | (b) | Derive the EMF equation of a transformer and state assumptions made. | 04 | | | ( બ ) | ટ@ ા5સફોમGLYPHરનું EMF સમીકરણ મેળવો અને ઉપયોગમાં લેવાયેલી ધારણાઓ લખો. | ૦૪ | | | (c) | Explain Brake Test for DC MOTOR in detail with diagram. | 07 | | | ( ક ) | ડી.સી. મોટર માટેનો Oેક ટે 0ટ િવગતવાર સમ> અને આકૃ￵ત દોરો. | ૦૭ | | Q.4 | (a) | Draw only circuit diagram for direct load test of single phase transformer. | 03 | | | ( અ ) | ￸સગલ ફે ઝ ટ@ ા5સફોમGLYPHર માટે ડાયરેGLYPHટ લોડ ટે 0ટ ની મા; સ7કટ આકૃ￵ત દોરો | ૦૩ | | | (b) | State and explain construction of auto transformer | 04 | | | ( બ ) | ઓટોટ@ા5સફોમGLYPHરનું બંધારણ જણાવો અને સમGLYPHવો. | ૦૪ | | | (c) | The turn ratio of a 10 kva single phase transformer is 300/30 . primary winding is connected to 1500 v, 50 HZ supply. find secondary winding voltage at open circuit. find also full load primary and secondary current. | 07 | | | ( ક ) | એક 10 kva sinlgle ફે ઝ ટ@ ા50ફોમGLYPHર નો ટનGLYPH રે િશયો 300/30 છે. &ાઇમરી વાQGડગ ne 1500 વૉCટ 50 HZ સFલાય સાથે >ડવામાં આવે છે.ઓપન સ7કટ વખતે સેક5ડરી વોCટેજ શોધો તથા ફુ લ લોડ &ાઇમરી અને સેક5ડરી કરSટ શોધો. | ૦૭ | | | | OR | | | | (a) | What will Happen when transformer is connected to DC Supply | 03 | | | ( અ ) | ટ@ ા5સફોરમર ને DC સFલાય આપવામાં આવે તો શુ થાય ? | ૦૩ | | | (b) | State and explain different losses in Transformer. | 04 | | | ( બ ) | ટ@ ા5સફોમGLYPHરમાં થતા િવિવધ નુકસાનો (Losses) જણાવો અને સમGLYPHવો | ૦૪ | | | (c) | develop vector diagrams for lagging and leading power factor on load | 07 | | | ( ક ) | લોડ પર લે￴ગગ અને લીGડગ પાવર ફે GLYPHટર માટે વેGLYPHટર આકૃ￵ત (Vector Diagram) િવકસાવો. | ૦૭ | | Q.5 | (a) Explain vector group notation (e.g., Dyn11) and its importance. | 03 | |-------|--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|------| | ( અ ) | વેGLYPHટર Uુપ માટે વપરાતા સGLYPHબોલ (Dyn11 ઇVયાGLYPHદ ) અને તેનું મહVવ સમGLYPHવો. | ૦૩ | | (b) | Draw a neat labelled diagram of Buchholz Relay and state its function | 04 | | ( બ ) | 0વ1છ લેબલવાળી આકૃ￵ત સાથે બુચહોCઝ રીલે દોરો અને તેનું કાયGLYPH લખો | ૦૪ | | (c) | A Y-Δ three-phase transformer has turns ratio 1.5 : 1. The Y-side line voltage is 11 kV. It delivers 500 kVA at 0.8 pf (lag) on Δ-side. Find (i) line and phase voltages on both sides, (ii) line currents on both sides, (iii) kW output. | 07 | | ( ક ) | Y-Δ 3- ફે ઝ ટ@ ા5સફોમGLYPHર માં ટનGLYPH રે િશયો 1.5 : 1 છે. Y- પ8 લાઇન વોCટેજ 11 kV છે. Δ- પ8ે 0.8 pf લેગ પર 500 kVA સFલાય થાય છે. (i) બWે પ8ના લાઇન / ફે ઝ વોCટેજ , (ii) લાઇન કરં ટ અને (iii) kW આઉટપુટ શોધો. | ૦૭ | | | OR | | | (a) | List any six conditions required for the successful parallel operation of three-phase transformers. | 03 | | ( અ ) | ;ણ ફે ઝ ટ@ ા5સફોમGLYPHરના સફળ પરેલલ ઓપરેશન માટે જDરી કોઈપણ છ શરતો લખો | ૦૩ | | (b) | Explain the bank of three single-phase transformers and the single three-phase transformer unit. State two advantages of each arrangement. | 04 | | ( બ ) | ;ણ ￸સગલ - ફે ઝ ટ@ ા5સફોમGLYPHરની બે5ક અને એક 3- ફે ઝ ટ@ ા5સફોમGLYPHર એકમ સમGLYPHવો. બંને "યવ0થાના બે - બે લાભો લખો | ૦૪ | | (c) | State the need of cooling in transformers and explain any two methods of cooling. | 07 | | ( ક ) | ટ@ ા5સફોમGLYPHરમાં કૂ Gલગની જDGLYPHરયાત લખો અને કૂ Gલગની કોઈપણ બે પA￵તઓ સમGLYPHવો | ૦૭ |